علائم و نشانه‌های آپنه خواب

آپنه خواب اختلالی است که در آن تنفس شما هنگام خواب به‌ طور مکرر متوقف و دوباره برقرار میشود. این وضعیت میتواند خواب شبانه شما را مختل کرده و باعث احساس خستگی در طول روز شود. در صورت عدم تشخیص و درمان، ممکن است به مشکلات جدی سلامت منجر شود. از آنجا که علائم آپنه خواب گاهی خفیف هستند، تشخیص این اختلال همیشه آسان نیست.
پس از آگاهی از علائم آپنه خواب، بهتر است به پزشک مراجعه کرده و آنچه را تجربه می‌کنید توضیح دهید. آشنایی با نشانه‌های این اختلال و زمان مناسب برای مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.

علائم شایع آپنه خواب

یکی از شناخته‌ شده‌ترین و شایع‌ترین علائم آپنه خواب، خر و پف است، به‌ ویژه خر و پفی که آن‌ قدر بلند باشد که شما یا هم‌خوابتان را از خواب بیدار کند. سایر علائم عبارت‌اند از:

• نفس‌نفس زدن یا احساس خفگی هنگام خواب

• سردردهای صبحگاهی

• بیدار شدن با خشکی دهان یا گلودرد

• تحریک‌پذیری در طول روز

• خواب‌آلودگی بیش از حد در روز

• مشکل در تداوم خواب

• اختلال در تمرکز یا توجه در طول روز
بسیاری از این علائم به این دلیل رخ می‌دهند که آپنه خواب اجازه نمی‌دهد بدن شما استراحت کافی داشته باشد. کمبود خواب می‌تواند حافظه و حتی توانایی کنترل احساسات شما را تحت تأثیر قرار دهد. تحریک‌پذیری، سردرد و کاهش تمرکز ممکن است عملکرد شغلی و انجام مسئولیت‌های روزمره را مختل کرده و کیفیت کلی زندگی را کاهش دهد.
این علائم می‌توانند بر حرفه، روابط شخصی و سلامت روان شما تأثیر منفی بگذارند. همچنین آپنه خواب ممکن است زمینه‌ساز بروز مشکلات جدی سلامت شود.
افراد مبتلا به آپنه خواب بیشتر در معرض التهاب گسترده در سراسر بدن هستند که می‌تواند در بلندمدت بر سیستم قلبی‌عروقی اثر بگذارد. این اختلال همچنین ممکن است به عروق خونی آسیب رسانده و خطر بیماری‌های کلیوی، مشکلات بینایی و دیابت نوع ۲ را افزایش دهد.

نشانه‌هایی که باید به آن‌ها توجه کنید

متأسفانه نشانه‌های آپنه خواب همیشه واضح نیستند. هم‌خوابتان ممکن است الگوهای تنفسی نامنظم یا توقف کامل تنفس شما را در طول شب مشاهده کند. با این حال، برخی نشانه‌ها ظریف‌تر هستند یا با علائم بیماری‌های دیگر اشتباه گرفته می‌شوند، از جمله:

• تعریق شبانه

• خواب ناآرام

• بیدار شدن‌های مکرر

• خستگی در طول روز

• سردرد

• مشکل در تمرکز

• تغییرات خلق‌وخو

• رفلاکس اسید معده مزمن
برای تشخیص آپنه خواب لازم نیست همه این علائم را داشته باشید. برخی نشانه‌ها ممکن است آن‌قدر خفیف باشند که به‌راحتی نادیده گرفته شوند. اگر به آپنه خواب مشکوک هستید، با پزشک خود وقت ملاقات بگیرید. ممکن است پزشک شما را برای انجام بررسی‌های تخصصی به متخصص ارجاع دهد تا تشخیص قطعی انجام شود. سپس می‌توانید با همکاری پزشک، برنامه درمانی مناسبی تنظیم کنید.

آپنه خواب و خستگی روزانه

یکی از نگران‌کننده‌ترین علائم آپنه خواب، خستگی روزانه است. همه ما گاهی پس از یک شب کم‌خوابی احساس خستگی می‌کنیم؛ اما در صورت ابتلا به آپنه خواب، این وضعیت به حالت عادی تبدیل می‌شود. فعالیت‌های ساده ممکن است دشوار شوند و حتی هنگام رانندگی، کار کردن یا تماشای تلویزیون در بیدار ماندن مشکل داشته باشید.
آپنه خواب باعث بیدار شدن‌های مکرر در طول شب می‌شود و مانع رسیدن بدن به خواب عمیق و ترمیم‌کننده می‌گردد. در موارد شدید آپنه انسدادی خواب (OSA)، توقف تنفس ممکن است تا ۳۰ بار در هر ساعت رخ دهد. این اختلال در الگوی خواب می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد؛ از جمله افزایش خطر به خواب رفتن پشت فرمان و بروز تصادف.
کمبود خواب بر تمرکز و حافظه اثر منفی می‌گذارد، زیرا فرآیندهای شناختی مغز را مختل می‌کند. خواب ناکافی دامنه توجه را کاهش داده و به خاطر سپردن مطالب شنیده یا دیده‌شده را دشوار می‌کند. این مسئله می‌تواند انجام وظایف شغلی، تحصیلی و مسئولیت‌های روزمره را سخت‌تر کند.
همچنین کمبود خواب بر انعطاف‌پذیری شناختی تأثیر می‌گذارد؛ یعنی ممکن است در سازگاری با تغییرات دچار مشکل شوید. قضاوت شما ممکن است مختل شود و احتمال تصمیم‌گیری‌های پرخطر افزایش یابد. نوسانات خلقی نیز از دیگر علائم آپنه خواب است که می‌تواند روابط خانوادگی، دوستانه و کاری را تحت تأثیر قرار دهد.

چه عواملی باعث آپنه خواب می‌شوند؟

اگرچه برخی عوامل خطر شایع هستند، اما آپنه خواب می‌تواند افراد با هر سن، جنسیت، نژاد و وضعیت بدنی را درگیر کند. همچنین انواع مختلفی از آپنه خواب وجود دارد.
آپنه انسدادی خواب (OSA) شایع‌ترین نوع است. در این حالت، مسیر هوایی هنگام خواب دچار انسداد می‌شود. شایع‌ترین علت آن شل شدن عضلات گلو در هنگام خواب است که باعث می‌شود بافت‌های اطراف راه هوایی روی نای افتاده و جریان هوا را مسدود کنند.
آپنه مرکزی خواب (CSA) زمانی رخ می‌دهد که مغز سیگنال‌های مناسب را برای عضلات مسئول تنفس در هنگام خواب ارسال نمی‌کند.

علل آپنه انسدادی خواب:

• اضافه‌وزن: چاقی یکی از شایع‌ترین علل است. تجمع چربی و بافت اضافی می‌تواند راه هوایی را تنگ کند.

• افزایش سن: احتمال بروز این اختلال با افزایش سن بیشتر می‌شود، هرچند کودکان نیز ممکن است مبتلا شوند.

• مصرف الکل: الکل عروق بینی را گشاد کرده و احتقان ایجاد می‌کند، که تنفس از راه بینی را دشوارتر می‌سازد.

• سیگار کشیدن: مصرف دخانیات باعث التهاب و تنگی راه‌های هوایی می‌شود.

• ساختار بدن: برخی ویژگی‌های ساختاری مانند عقب بودن فک پایین، بزرگی زبان یا لوزه‌ها می‌توانند موجب انسداد راه هوایی شوند. عوامل ژنتیکی نیز ممکن است در ساختار سر و گردن نقش داشته باشند.
برخی بیماری‌ها نیز با OSA مرتبط‌اند. برای مثال، دیابت نوع ۲ می‌تواند با آسیب به عروق دستگاه تنفسی، احتمال بروز آپنه خواب را افزایش دهد.

علل آپنه مرکزی خواب:

• اختلالات ساقه مغز: شرایطی که ساقه مغز را درگیر می‌کنند (بخشی که تنفس را تنظیم می‌کند) می‌توانند باعث CSA شوند. در این حالت، ساقه مغز به‌درستی به سطح دی‌اکسیدکربن خون پاسخ نمی‌دهد.

• بیماری‌های عصبی: بیماری‌هایی مانند اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)، سندرم رت و سندرم هیپوونتیلاسیون مرکزی مادرزادی با CSA مرتبط هستند.

• مصرف اوپیوئیدها: این داروها می‌توانند با اثر بر سیستم تنفسی، خطر بروز CSA را افزایش دهند.

از کجا بفهمم آپنه خواب دارم؟

اگر فکر می‌کنید ممکن است آپنه خواب داشته باشید، وضعیت سلامت عمومی و علائم خود را به‌دقت زیر نظر بگیرید. اگر شریک زندگی دارید، از او بخواهید به شما کمک کند—مثلاً تعداد دفعات بیدار شدن شما یا شدت خر و پف را یادآوری کند.
بهترین راه تشخیص، مراجعه به پزشک است. پزشک می‌تواند شما را به متخصص مربوطه ارجاع دهد تا بررسی‌های لازم انجام شود. در صورت تشخیص، می‌توانید با همکاری پزشک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌ شده‌ای تنظیم کنید تا کیفیت خواب و حال عمومی شما بهبود یابد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر با وجود خوابیدن در ساعات مناسب، هنگام رانندگی یا تماشای تلویزیون به‌سختی بیدار می‌مانید، ممکن است نشانه‌ای از آپنه خواب باشد. همچنین اگر متوجه کاهش تمرکز و حافظه خود شده‌اید، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
بدون تشخیص و درمان، علائم آپنه خواب می‌توانند کیفیت زندگی را کاهش دهند و خطر ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی را افزایش دهند. تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع می‌تواند از بسیاری از عوارض بلندمدت پیشگیری کند.
هر زمان احساس کردید زندگی‌تان به‌دلیل خر و پف، بیدار شدن‌های مکرر یا خواب‌آلودگی شدید روزانه دشوار شده است، وقت آن رسیده که با پزشک مشورت کنید. با کمک تخصصی، می‌توانید در مسیر دستیابی به خواب سالم و باکیفیت قرار بگیرید.